به گزارش پایگاه خبری داماهی، در عصری که مرز میان واقعیت و تخیل روزبه‌روز کمرنگ‌تر می‌شود، فرهنگسرای طوبی در بندرعباس میزبان رویدادی بود که نشان داد اشیا بی‌جان چگونه می‌توانند جهان‌هایی تازه و فراتر از توان انسان خلق کنند.
این فضای جادویی، هسته مرکزی کارگاه تخصصی تئاتر عروسکی؛ بستر خیال‌ورزی خلاق را تشکیل می‌داد؛ نشستی که با حضور آزاده انصاری، نویسنده، کارگردان و مدرس برجسته تئاتر، به عنوان یکی از برنامه‌های کلیدی پانزدهمین جشنواره ملی تئاتر کودک و نوجوان و نمایش عروسکی رضوی برگزار شد.
این کارگاه فراتر از یک کلاس آموزشی مرسوم، دریچه‌ای بود به پشت‌صحنه آفرینش آثار ماندگاری چون «ماه‌پیشونی» و «ماکاندو»؛ جایی که علاقه‌مندان هنر نمایش آموختند چگونه با تکیه بر پژوهش، ایده‌های خلاقانه و جادوی حرکت، متون کهن و ادبیات جهان را به روی صحنه بیاورند.
اعجازی که از دست انسان ساخته نیست
نشست با فضایی صمیمی و پرانرژی آغاز می‌شود و انصاری که فعالیت هنری خود را از سال ۱۳۷۳ با بازیگری و عروسک‌گردانی آغاز کرده و حالا یکی از چهره‌های شناخته‌شده کارگردانی تئاتر کشور است، با لبخند و با اشاره به تقارن این کارگاه با پانزدهمین دوره جشنواره تئاتر رضوی می‌گوید: رسیدن این جشنواره به دوره پانزدهم نشان از بلوغ و پختگی آن دارد و نویدبخش اجراهای درخشانی است که انتظارش را می‌کشیم.
وی بلافاصله بحث را به هسته مرکزی تئاتر عروسکی می‌کشد؛ به آن جادوی ناب و اعجازی که اشیا روی صحنه خلق می‌کنند و می گوید: گاهی برای بیان یک داستان یا ساختن یک جهان تازه، به نگاهی متفاوت نیاز داریم و این فضای خیال‌انگیز به راحتی از طریق عروسک‌ها ساخته می‌شود؛ چرا که عروسک توانایی‌ها و ظرفیت‌هایی دارد که گاه انسان از داشتن آن‌ها محروم است.
ایده‌ای که دست از سر آدم برنمی‌دارد
انصاری برای انتقال بهتر مفاهیم، سراغ تجربیات زیسته خود می‌رود و از نخستین اثر ایرانی‌اش، یعنی «ماه‌پیشونی» می‌گوید.
وی با بیان اینکه خلق یک اثر هنری با یک جرقه‌ی ذهنی آغاز می‌شود، می افزاید: مهمترین چیز برای خلق یک اثر، داشتن یک ایده اولیه محکم است؛ ایده‌ای که هرجا می‌روی، در خواب و بیداری، در فیلم دیدن و کتاب خواندن دست از سر آدم برنمی دارد و این ایده آن‌قدر ذهن را درگیر می‌کند که ارزش وقت گذاشتن دارد و کم‌کم بال و پر می‌گیرد.
با پخش تصاویری از نمایش عروسکی ماه‌پیشونی، فضای سالن رنگ و بوی دیگری به خود می‌گیرد و انصاری درباره روند شکل‌گیری این اثر توضیح می‌دهد: این قصه از کودکی با من بود؛ قصه‌ای که معتقدم ریشه در فرهنگ پهناور ایران دارد و بسیار قدیمی‌تر از داستان سیندرلاست، اما غربی‌ها سیندرلا را جهانی کردند و ما نیز داستان‌های کهن بسیاری مثل «زال و رودابه» داریم که در جهان به نام «راپونزل» شناخته می‌شوند و وظیفه ماست که این گنجینه‌ها را احیا کنیم.
وی از جزئیات ساخت صحنه می‌گوید؛ از اینکه چطور به پیشنهاد طراح اثر (منوچهر شجاعی)، به‌جای دکورهای آماده، تمام عناصر از دل یک صندوقچه کهن مادربزرگ بیرون می‌آیند تا سادگی و استیلیزه بودن کار حفظ شود.
انصاری تأکید می‌کند: در تئاتر عروسکی، اولویت نخست با تصویر و حرکت است و کلام در رتبه دوم قرار دارد و ما تلاش کردیم با الهام از سنت خیمه‌شب‌بازی، یک راوی (مرشد) داشته باشیم و لباس‌ها را به فضای دوره قاجار نزدیک کنیم تا ارتباطی عمیق با مخاطب برقرار شود.
وقتی فرشته‌ای در «ماکاندو» سقوط می‌کند
بخش دوم کارگاه، به یکی از شاخص‌ترین آثار کارنامه هنری آزاده انصاری یعنی نمایش «ماکاندو» اختصاص دارد؛ اثری بر اساس سه داستان کوتاه از گابریل گارسیا مارکز، با نمایشنامه‌ای از آرش پارساخو که در سال ۸۷ در تئاتر شهر روی صحنه رفت و جایزه بزرگ بخش بین‌الملل را از آن خود کرد.
در حین پخش فیلم این نمایش، انصاری با اشتیاق از داستان پیرمردی فرتوت که در قالب فرشته بالداری است، می‌گوید که برای بردن یک کودک بیمار به زمین می‌آید اما در توفان ماکاندو سقوط می‌کند.
وی توضیح می دهد: سبک رئالیسم جادویی مارکز چنان حوادث فراواقعی را طبیعی جلوه می‌دهد که ذهن هر کارگردانی را قلقلک می‌دهد تا آن را به صحنه بیاورد؛ اما در این کار به این نتیجه رسیدیم که تنها به عروسک اتکا نکنیم؛ بلکه حضور بازیگر و عروسک در کنار هم، ساختاری ترکیبی و تازه خلق کند.
وی صراحتاً اصطلاح رایج «عروسکی بازی کردن» را رد می‌کند و با تأکید بر بازی بدون کلام و مبتنی بر عمل جسمانی (نزدیک به پانتومیم) می‌گوید: شما آدمیزاد هستید و امکاناتی دارید که عروسک ندارد؛ بازیگر قرار نیست ادای عروسک را درآورد، بلکه باید ما‌به‌ازای زنده‌ی آن کاراکتر باشد.
انصاری با یادآوری خاطره همکاری با زنده‌نام «فرناز بهزادی» (طراح و سازنده عروسک‌های پروژه)، از فرآیند سخت و یک‌ساله تمرینات این نمایش می‌گوید؛ فرآیندی که در آن عروسک‌های نخی، میله‌ای و رومیزی پابه‌پای بازیگران رشد کردند و حتی متن نهایی در دل تمرین‌ها شکل گرفت.
پژوهش؛ قطب‌نمای کارگردان
این استاد دانشگاه در بخش پایانی صحبت‌های خود، پیش از پاسخ به پرسش‌های پرتعداد و مشتاقانه شرکت‌کنندگان، راز ماندگاری یک اثر نمایشی را در یک جمله خلاصه می‌کند و می گوید: کارگردان پیش از شروع کار باید تحقیق کند؛ باید خاستگاه افسانه، بستر تاریخی و زیست فکری نویسنده را بشناسد و این پژوهش است که به نگاه و کار هنرمند عمق می‌بخشد و آن را از سطح و شعار دور می‌کند.
کارگاه تئاتر عروسکی؛ بستر خیال‌ورزی خلاق در بندرعباس، با تبادل نظر میان هنرمندان جوان و این استاد پیشکسوت به پایان رسید؛ نشستی که بار دیگر ثابت کرد جادوی اشیا و عروسک‌ها، اگر با تیشه پژوهش و خلاقیت تراشیده شود، می‌تواند عمیق‌ترین لایه‌های خیال مخاطب را تسخیر کند.
گفتنی است؛ پانزدهمین جشنواره ملی تئاتر کودک و نوجوان و نمایش عروسکی از عصر امروز با ۲ اجرا در پلاتو آفتاب و فرهنگسرای طوبی رسما فعالیت خود را در بندرعباس آغاز می کند و تا دوشنبه شب ۲۷ مهرماه جاری ادامه دارد.
