به گزارش پایگاه خبری داماهی، حسین شهابی، سرپرست معاونت میراثفرهنگی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی هرمزگان با واکاوی اسناد تاریخی، زوایای پنهان زندگی «خواجه کمالالدینعطا» (خواجهعطا)، وزیر و نایبالسلطنه ملوک هرمز را تشریح میکند.
هرمز؛ نگین انگشتری جهان
شهابی در تشریح جایگاه راهبردی هرمز در سدههای گذشته میگوید: ملوک هرمز، حکومتی دریایی و متکی بر تجارت آزاد بود که قلمرو آن تمام بنادر و جزایر خلیجفارس، سواحل عمان، مسقط، امارات، قطر و در برهههایی بخشهایی از کویت را در بر میگرفت و مرکز این حکومت در ابتدا هرمز کهنه (میناب امروزی) بود که حدود ۷۵۰ سال پیش به جزیره جرون (هرمز فعلی) منتقل شد؛ در آن دوران، تمام کالاهای تجاری شرق و غرب جهان در این شاهراه دریایی بارانداز میشد؛ به قدری که در وصف آن گفتهاند: اگر دنیا انگشتری باشد، هرمز نگین آن است.
دیپلماتی در قامت یک سردار
به گفته این پژوهشگر تاریخ، خواجهکمالالدینعطا شخصیتی دووجهی داشت که هم در امور کشوری و دیپلماسی صاحبنظر بود و هم در میدان رزم تبحری خیرهکننده داشت؛ مورخانی همچون «نیمدهی»، از او با عنوان «رستم میدان مبارزه» یاد کردهاند.
او ادامه میدهد: در ابتدای سده شانزدهم میلادی، پرتغال که پس از دور زدن دماغه امیدنیک توسط واسکودوگاما، بر اقیانوس هند مسلط شده بود، چشم به خلیجفارس دوخت؛ پادشاه پرتغال، «دنمانوئل»، به دریادار مشهور خود «آلفونسو آلبوکرک» دستور داد تا با ناوگانی مجهز به جزایر و بنادر خلیجفارس حمله کند؛ اما آنها در ورودی خلیجفارس با سد محکمی به نام خواجهعطا برخورد کردند.
استراتژی فرسایشی در برابر ناوگان مدرن
شهابی در تشریح سبک مبارزه خواجهعطا میگوید: در حالی که پرتغالیها با تجهیزات نظامی پیشرفته قصد سلطه داشتند، خواجهعطا با تکیه بر نیروهای بومی، لشکری ۳۰ هزار نفری از ساکنان منطقه گردآوری کرد؛ او سیاست جنگی هوشمندانهای را در پیش گرفت؛ از تفرقه انداختن میان فرماندهان پرتغالی تا دفاع پراکنده در جزایر و بنادر و همزمان بهرهگیری از دیپلماسی برای خرید زمان؛ این مقاومت سرسختانه، نزدیک به هفت سال (از ۱۵۰۷ تا ۱۵۱۲ میلادی) ناوگان پرتغالی را در وضعیتی فرسایشی قرار داد و مانع از تسلط کامل آنها شد.
سند تاریخی در لیسبون
سرپرست معاونت میراثفرهنگی هرمزگان با اشاره به مستندات تاریخی تأکید میکند: نام خواجهعطا در اسناد تاریخی بین سالهای ۱۴۹۸ تا ۱۵۱۳ میلادی به وفور دیده میشود؛ مکاتبات و اسناد بسیاری از او در کتابخانه ملی لیسبون پرتغال موجود است که چند سال پیش بخشی از آنها منتشر شد؛ متأسفانه، رد پای خواجهعطا پس از سال ۱۵۱۳ میلادی از تاریخ حذف میشود و احتمال میرود او در راه دفاع از این سرزمین به شهادت رسیده باشد.
آغاز ۱۱۵ سال استعمار
شهابی در پایان خاطرنشان میکند: با حذف فیزیکی خواجهعطا، راه برای پرتغالیها هموار شد و آنها با ساخت قلعههای مشهور در هرمز، قشم و لارک، دوران تلخ ۱۱۵ سال استعمار را بر این منطقه تحمیل کردند.
بازخوانی تاریخچه زندگی این شخصیت، علاوه بر شناخت هویت تاریخی، میتواند زوایای تازهای از مدیریت بحران و دیپلماسی را در حافظه تاریخی هرمزگان زنده کند.
