به گزارش پایگاه خبری داماهی، محمدعلی مینابی بندرعباسی در چهاردهم شهریورماه ۱۲۵۳ خورشیدی (۱۲۹۱ قمری) در شهر بغداد و در خانوادهای از رجال عصر قاجار چشم به جهان گشود؛ پدرش حاج احمدخان سرتیپ، معروف به حاج احمدخان کبابی، نمایندگی دولت ایران در بغداد را بر عهده داشت.
وی تحصیلات مقدماتی خود را در بوشهر پی گرفت؛ شعر و عروض را نزد ملا حسن کبگانی فراگرفت، تاریخ و جغرافیا را در محضر اندیشمند نامدار، سید جمالالدین اسدآبادی آموخت و زبان انگلیسی را در مدرسه انگلیسیهای بوشهر به اتمام رساند.
او پس از ورود به خدمات دولتی، مسئولیتهای خطیری را در بنادر و جزایر خلیجفارس از جمله بندرعباس و بندرلنگه عهدهدار شد و در کنار مشاغل دیوانی، لحظهای از تحقیق، نگارش و ثبت رویدادهای تاریخی غافل نماند.
دیپلمات مدبر، نشانهای ملی و فراملی
سدیدالسلطنه در طول سالیان خدمت خود، مناصب مهمی نظیر ریاست تذکره خلیجفارس، وکالت کنسولگری دولت روسیه در بندرعباس و لنگه، حکومت بندرلنگه، معاونت حکومت بنادر جنوب و وکالت کنسولگری فرانسه را بر عهده داشت.
او با لباس رسمی، پالتوی ترمه خلعت، نشان تمثال مظفرالدینشاه قاجار و لقب «عمدهالامرا» با درجه سرهنگی شناخته میشد.
همچنین به پاس خدمات و شایستگیهایش، نشان «سنتآنا» را از دربار تزاری مسکو و نشان «پالمآکادمیک» را از دولت فرانسه دریافت کرد.
مبارزه با استعمار و نگاه ملی به خلیجفارس
یکی از درخشانترین ابعاد کارنامه سدیدالسلطنه، مواضع آشتیناپذیر او با سیاستهای استعماری بریتانیا در خلیجفارس و دریای عمان است.
نوشتههای او مملو از سوز و گداز وطنپرستی برای ایرانی ماندن این آب و خاک است؛ او از بیتوجهی دولتمردان وقت پایتخت به بنادر جنوبی به شدت گلایهمند بود و در دیباچه کتاب «بندرعباس و خلیجفارس» نوشت که کارگزاران دولت، آن ناحیه وسیع را گویا خارج از خریطه (نقشه) ایران میپندارند؛ هشداری که برخاسته از تعصب ملی عمیق او بود.
آثار ماندگار و کارنامه علمی
سدیدالسلطنه برای ثبت دقیق تاریخ، منشیانی را در سفر و حضر همراه میکرد تا یادداشتها، سفرنامهها و اسناد دستاول را ثبت کنند.
آثار ارزشمند او که به همت زندهیاد استاد احمد اقتداری و دیگر پژوهشگران به چاپ رسیده، گنجینهای بیبدیل از تاریخ، جغرافیا و اقتصاد جنوب است.
از مهمترین آثار وی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
«بندرعباس و خلیجفارس» (اعلامالناس فی احوال بندرعباس)
«سرزمینهای شمالی پیرامون خلیجفارس و دریای عمان» (مغاصالئآلی و مناراللیالی)
«سفرنامه سدیدالسلطنه» (التدقیق فی سیرالطریق)
«تاریخ مسقط و عمان، بحرین و قطر» (مفاتیح الادب فی تواریخ العرب)
رسالاتی چون «صید مروارید»، «اوزان چو» و «۱۲۵ اصطلاح کشتی»
سبک نگارش و رویکرد اجتماعی
نگارش سدیدالسلطنه ترکیبی از زبان ساده، علمی و ویژگیهای تاریخنگاری نوین مشروطه است.
او برخلاف تاریخنگاران دربار، توجه ویژهای به تاریخ طبقات فرودست، معیشت کارگران، جاشوان، صیادان مروارید و اقشار ضعیف جامعه داشت و جغرافیا را بستر راستین رویدادهای تاریخی میدانست.
سادگی در زیست، سخاوت در اندیشه
با وجود ثروت و تمکن مالی به ارث رسیده از پدر، سدیدالسلطنه تا پایان عمر در نهایت سادگی زیست و سفرهاش همواره بر روی دوستان، اهالی علم و نیازمندان گشوده بود.
او در سالهای پایانی عمر و پس از بازنشستگی، گرانبهاترین سرمایه خود یعنی کتابخانه هزاران جلدیاش را وقف مدارس بندرعباس کرد.
پایان راه و میراث ماندگار
این مورخ فرزانه و مدافع راستین مرزهای جنوبی ایران، سرانجام در چهاردهم مردادماه ۱۳۲۰ خورشیدی در بندرعباس چشم از جهان فروبست و در قبرستان قدیمی سدیدالسلطنه در محله سیدکامل به خاک سپرده شد.
به پاس خدمات ماندگار این چهره ملی، در سال ۱۳۹۸ نیز آیین بزرگداشتی به همت بنیاد نخبگان استان هرمزگان و همکاری دانشگاه هرمزگان برگزار شد؛ با این وجود، پاسداشت حقیقی نام و یاد سدیدالسلطنه، بازخوانی عمیق اندیشهها و صیانت از میراث گرانسنگی است که او برای پاسداری از هویت خلیجفارس به یادگار گذاشته است.
